İç mimari proje süreci; ihtiyaç ve mekân analiziyle başlar, konsept, planlama, malzeme ve aydınlatma kararları, uygulama projesi ve uygulamayla tamamlanır. Her aşama bir öncekinin onaylanmasıyla ilerler, böylece kararlar sahaya çizim aşamasında netleşmiş hâlde gider. Resmî belgelerde bu sıra mimari proje için tarif edilir (avan, kesin ve uygulama projesi); iç mimari çalışmalar da aynı mantığı izler.
İç mimari proje hangi aşamalardan oluşur?
- İhtiyaç ve mekân analizi: kullanıcı, yaşam biçimi ve mevcut mekânın okunması.
- Konsept tasarım: projenin ana fikri, renk ve malzeme yönü, ilk görseller.
- Planlama: yerleşim, dolaşım ve bölme kararları.
- Malzeme ve aydınlatma kararları: kaplamalar, tavan ve aydınlatma kurgusu, mobilya.
- Uygulama projesi ve detaylar: sahada uygulanacak ölçülü çizimler.
- Uygulama: tasarımın sahaya doğru aktarılması.
İhtiyaç ve mekân analizinde neler konuşulur?
İlk görüşmede kullanıcı sayısı, günlük yaşam alışkanlıkları, depolama ihtiyacı ve mekânın hangi işlevlere hizmet edeceği konuşulur. Mevcut bir yapıdaysa ölçüler, onaylı mimari proje ve taşıyıcı sistemin yeri belirleyici veridir. Nossa Mimarlık her projeye yeniden başlar: çevre, kullanıcı, iklim, mevcut yapı ve yaşam biçimi tasarımı şekillendirir. Bu aşamanın sonunda ihtiyaç listesi yazılı hâle gelir ve sonraki kararlar bu listeye göre değerlendirilir.
Konsept aşamasında ne üretilir?
Konsept, projenin ana fikridir: mekânın karakteri, renk ve malzeme yönü ve ışığın nasıl kullanılacağı bu aşamada belirlenir. Karar vermeyi kolaylaştırmak için fikir genellikle bir üç boyutlu model ya da görselle sunulur; malzemenin, ışığın ve oranların mekânda nasıl bir araya geldiğini çizimden önce görmek, değişikliği henüz çizim aşamasındayken yapmayı mümkün kılar. 3D çalışmalar bu aşamada kullanılır. Konsept onaylanmadan planlamaya geçilmez; böylece sonraki çizimler tek bir fikir etrafında ilerler.
Planlama aşamasında nelere bakılır?
Yerleşim planı; mekânların birbirine bağlanışını, dolaşımı, açık ve kapalı alanların oranını ve mobilya düzenini belirler. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği her müstakil konutta en az bir oturma odası, yatak odası, mutfak veya yemek pişirme yeri, banyo ve tuvalet bulunmasını ister; asgari boyutlar da yönetmelikte yazılıdır. Mevcut bir yapıda bu aşama, hangi duvarın taşıyıcı olduğu ve ıslak hacimlerin yerinin değişip değişmeyeceği kararlarını da içerir.
Malzeme ve aydınlatma kararları nasıl verilir?
Bu aşamada zemin, duvar ve tavan kaplamaları, doğrama, mobilya ve aydınlatma birlikte düşünülür. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü'nün Mimari Proje Düzenleme Esasları, bu bilgilerin nasıl derlendiğine iyi bir örnek verir: ana malzemeleri gösteren bir mahal listesi ile asma tavan yapılacak mahaller için aydınlatma ve tesisat hatlarının gösterildiği ayrı bir tavan planı düzenlenir. Aydınlatma da tek bir armatür seçimi değildir: genel ışık, çalışma ve okuma gibi görev ışıkları ile duvar ya da nişi vurgulayan ışıklar birlikte kurgulanır ve her biri tavanda, mobilyada ya da duvarda bir yer ister. Bu belge kamu projeleri için hazırlanmıştır ve özel bir iç mimari proje için zorunlu değildir, ancak aydınlatmayı ve malzemeyi tavan ve tesisatla birlikte çözmenin yöntemini gösterir.
Uygulama projesinde hangi çizimler bulunur?
Uygulama projesi, kararların sahada nasıl yapılacağını ölçüleriyle anlatır. Aynı esaslarda tatbikat projesi 1/50 ölçekli planları, doğrama, döşeme, duvar ve tavan kaplaması detaylarını, asma tavan sistem detaylarını ve aydınlatma, ısıtma, havalandırma ve klima cihazlarının mimariyle ilgili detaylarını kapsar; detaylar 1/20 ile 1/1 arasındaki ölçeklerde çizilir. Detaylar netleştikçe uygulayıcıyla aynı dili konuşmak kolaylaşır. Sahada ölçülerin kontrolü, seçilen malzemenin numuneyle teyidi ve çizimle uygulamanın karşılaştırılması bu aşamanın doğal parçalarıdır; çizimde çözülmemiş bir ayrıntı sahada doğaçlamaya dönüşür. Nossa Mimarlık da süreci konsept tasarımdan detay çözümlerine ve uygulamaya uzanan bir bütün olarak anlatır.
İç mekân değişikliği için ruhsat gerekir mi?
Her iç düzenleme ruhsat gerektirmez, ama her biri de serbest değildir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, basit tamir ve tadilleri ruhsata tabi tutmaz ve 2022'de eklenen bir cümleyle iç mekânların tasarımına dair iç mekân projesi değişikliği ile taşıyıcı sistemi ve yangın güvenliğini etkilemeyen mahal listesi değişikliklerini de ruhsat dışında bırakır. Buna karşılık taşıyıcı unsuru, bağımsız bölüm sayısını ya da alanını, kullanım amacını veya ruhsat eki projeleri değiştiren işlemler esaslı tadilattır ve ruhsata tabidir. Islak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmek de basit tadil tanımının dışında kalır; hangi işlemin hangi gruba girdiğini belediyeden teyit edin.
Apartman dairesinde ayrıca Kat Mülkiyeti Kanunu devreye girer: temeller, ana duvarlar, kiriş, kolon ve perde duvarlar ortak yerdir ve kat maliki, kendi bağımsız bölümünde anayapıya zarar verecek nitelikte onarım, tesis ve değişiklik yapamaz. Yapı ruhsatı sürecini İzmir'de yapı ruhsatı nasıl alınır yazısında anlattık.
İç mimari proje, mimari projeyle birlikte ele alınabilir mi?
Yeni yapıda iç mekân ve cephe tasarımını birlikte ele almak, yapının içinin ve dışının malzeme, ışık ve oranlarla aynı dilde kurgulanmasını sağlar. Urla'daki M-U Evi bu yaklaşımın örneklerinden biridir: salon, mutfak, yatak odaları, giyinme odası ve banyolar aynı malzeme ve renk diliyle kurgulandı. Yapı henüz çizim aşamasındaysa Urla'da villa yaptırma süreci yazısına da bakabilirsiniz. Nossa Mimarlık, İzmir - Urla'da iç mimari proje ve uygulama hizmetleri veren bir mimarlık ofisidir.
Sık sorulan sorular
İç mimari proje ile mimari proje arasındaki fark nedir?
Mimari proje yapının kendisini, kitlesini ve ruhsat için gereken çizimlerini; iç mimari proje ise mekânın kullanıma göre kurgulanmasını, malzeme, renk, aydınlatma ve mobilya kararlarını kapsar. Yeni yapılarda ikisi birlikte yürütüldüğünde tutarlılık artar.
İç mimari proje 3D ile mi sunulur?
Zorunlu değildir, ancak üç boyutlu model ve görseller malzemenin, ışığın ve oranların mekânda nasıl görüneceğini uygulamadan önce göstererek karar vermeyi kolaylaştırır.
Mevcut dairede iç mimari projeye başlamadan önce ne hazırlanmalı?
Mevcut ölçüler, varsa onaylı mimari proje ve yönetim planı ilk görüşmede işe yarar. Taşıyıcı sistem ve ıslak hacimlerde değişiklik düşünülüyorsa bu, projenin başında netleştirilmelidir.
İç mimari proje süreci ne kadar sürer?
Süre; mekânın büyüklüğüne, kapsama ve karar sürecine göre değişir. Bu nedenle kesin bir süre vermek doğru olmaz; çalışma takvimi proje başlarken birlikte planlanır.
Kaynaklar
- Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Mimari Proje Düzenleme Esasları
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Mevzuat Bilgi Sistemi
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, Mevzuat Bilgi Sistemi
- 3194 sayılı İmar Kanunu, Mevzuat Bilgi Sistemi
- Urla Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü
